Danielle Snellen
Daniëlle Snellen
Planbureau voor de Leefomgeving

Vergeleken met de rest van de wereld is Nederland qua verstedelijking best bijzonder. Ons land bestaat uit kleine en middelgrote steden en heeft niet één grote metropool als hart, zoals een Parijs en London dat zijn van Frankrijk en Engeland.

Ook zijn we in ons land minder afhankelijk van de auto en meer dan elders gebruikmakend van de fiets.

Daniëlle Snellen van het Planbureau voor de Leefomgeving legt uit: “Dat komt doordat de Nederlandse stedelijke planning en infrastructuur altijd best wel geleid is geweest.

Die sturing hebben we ook nodig omdat we een klein land zijn en dus zuinig met de ruimte om moeten gaan. Die geleide strategie heeft een heel compact patroon van relatief kleine en grote steden als gevolg gehad.”

Het mobiliteitsbeleid en de infrastructuur is vaak wat meer volgend geweest: daar waar behoefte was aan verbindingen is zijn wegen en sporen aangelegd. Vaak is dit in navolging van de verstedelijking en de bijkomende bedrijvigheid geweest.

Snellen: “Als er ergens een weg ligt dan heeft dat een versterkende werking. In de jaren 70 heeft de democratisering van de auto plaats gevonden en vanaf dat moment zijn er ook veel meer wegen aangelegd. Het Nederlands sporennetwerk bestaat al heel veel langer.”

De Nederlandse stad vandaag de dag

Op zich zijn we een behoorlijk verstedelijkt land, met name in het randstadgebied, met flink wat groen om ons heen. Zelfs in de stad is een groen buitengebied nooit ver weg.

Snellen: “Daarnaast heeft elke randstad een eigen karakter. Amsterdam is het hart voor de financiële en creatieve sector, maar zo is Rotterdam dat op havengebied. En Den Haag is de spil voor de overheid en internationale organisaties. Utrecht is dan weer een belangrijke kennisknoop, de universiteit en veel daaraan gelieerde instituten zijn daar gelokaliseerd.”

Zo’n verdeeld patroon gaat altijd gepaard met relatief veel bewegingen stelt Snellen: “Nederlanders zijn lekker mobiel. De dagelijkse reizen vinden veelal plaats binnen de regio waar we wonen. Voor zakelijke of recreatieve doeleinden reizen mensen gemiddeld langer en verder.

Natuurlijk zijn er knelpunten in onze mobiliteit, maar als je het internationaal vergelijkt dan is het in Nederland heel goed geregeld. Wij staan al jaren op de derde plaats qua bereikbaarheid volgens de index van het World Economic Forum.”

De meeste kilometers leggen we af met auto, maar als je kijkt naar het aantal ritjes dan is bijna dertig procent met de fiets. In de grote steden wint de fiets het zelfs van de auto in aantal ritjes. Er is geen enkel westers land dat ons bijhoudt in de hoeveelheid fietsritjes.

Nederland 3.0

De toekomst is spannend meent Snellen. Er zijn twee trends die lijken door te zetten: de verstedelijking en de individualisering. Dit zijn niet alleen jonge huishoudens, maar ook een belangrijk deel van de vergrijzing.

Die jonge eenpersoonshuishoudens zijn stedelijk georiënteerd. Die trends roepen een aantal vragen op. Hoe groeit de bevolking? Wat zijn de woonbehoeftes? En hoe kunnen we daarin voorzien?

Snellen: “Het is goed om deze vraagstukken te beantwoorden want dan kan Nederland hierop anticiperen. In het verleden is gebleken dat het heel lastig is om bedrijven te sturen, maar als het neerkomt op wonen kan je als overheid veel meer sturen.”

Ook binnen het domein van de mobiliteit zijn er interessante ontwikkelingen gaande meent Snellen.

Hebben mensen over twintig jaar nog wel een eigen auto? Of lenen ze een vervoersmiddel dat op dat moment het beste past? Wat is er dan aan mobiliteitsaanbod en hoe maken we er dan gebruik van? Maar ook de mogelijkheid van zelfrijdende auto’s bestaat.

Snellen: “Auto’s passen nu al bijna niet meer in de stad en die autodruk zal alleen maar toenemen, tenzij je daar iets aan gaat doen. Er zijn dus heel veel ontwikkelingen gaande, maar hoe het gaat uitpakken blijft nog altijd de vraag.”

Op dit moment doet het Planbureau voor de Leefomgeving onderzoek naar de te verwachten toekomstige ontwikkelingen: een grote verkennende studie waarin we scenario’s opstellen voor verstedelijking en mobiliteit in stedelijke regio’s.