Facts

Landelijk

  • De eerste ruilverkavelingswet stamt uit 1924.
  • Er lopen nu circa 30 wettelijke verkavelingsprojecten in het landelijk gebied.
  • Een wettelijk herverkavelingsproject heeft een omvang van 500 tot 2.000 hectare en een doorlooptijd van drie tot vier jaar.
  • De verkavelingsbehoefte blijft toenemen door inpassing van natuur, recreatie, water en infrastructuur en door versnippering van grond door vererving en bedrijfsbeëindiging.
  • Partijen worden intensief betrokken bij het opstellen van het ruilplan. Zij kunnen zelfs gezamenlijk het ruilplan opstellen onder deskundige begeleiding.

Stedelijk

  • Stedelijke herverkaveling betekent het herschikken van zakelijke rechten die een stedelijke functie kennen.
  • Er zijn op dit moment circa 40 initiatieven in Nederland.
  • De verantwoordelijkheid ligt bij eigenaren, zij hebben baat bij de herverkaveling. De overheid heeft een toetsende rol.
  • Toepassingsmogelijkheden zijn onder andere kantorenleegstand, leegstand detailhandel, ruilingen op de private woningmarkt bij krimpproblematiek, herstructurering van bedrijventerreinen.

BRON: KADASTER

Dorine Burmanje
Bestuursvoorzitter Kadaster.

Er zijn verschillende ontwikkelingen die herverkaveling urgent maken. Ten eerste is de regie voor gebiedsontwikkeling meer bij de gemeente neergelegd waardoor er meer ruimte is gekomen voor besluitvorming vanuit het gebied zelf. Ten tweede is er in het landelijk gebied schaalvergroting te zien. Er zijn steeds minder boeren, maar zij hebben wel grotere bedrijven. En als derde is er de leegstand in het stedelijk gebied. In plaats van deze grond aan te kopen, is het volgens het Kadaster om financiële redenen interessanter deze te herverdelen. Volgens Burmanje wordt dat vergemakkelijkt door een nieuwe werkwijze van het Kadaster, waarbij er meer interactie is met alle betrokkenen. De betrokken partijen komen bij elkaar en spreken hun wensen uit. Een overleg om te kijken hoe er gezamenlijk voordeel behaald kan worden. Het Kadaster brengt deze wensen real time in kaart met digitale middelen. De scenario’s die hieruit voortkomen, zijn door de betrokkenen thuis in te zien, zodat zij deze op zich in kunnen laten werken. In een volgende sessie worden de plannen en wensen dan weer aangescherpt. Burmanje: “Het is een mooi proces met een belangrijke sociale ontwikkeling. Mensen zitten met elkaar aan tafel, overleggen open, waardoor je ziet dat de gunfactor hoger wordt. Door de technische middelen kunnen wij daar snel op inspelen.”
Enige tijd geleden vond dit proces in Maasbracht plaats met als centrale vraag hoe er meer kadelengte kan worden gecreëerd ten behoeve van de (scheeps-)industrie. “Wij weten welke rechten en plichten er zijn voor de verschillende betrokkenen. Door te schuiven met posities kunnen we duidelijk laten zien welk resultaat een voorstel oplevert”, aldus Burmanje.

Wettelijke oplossing

Dat stedelijke herverkaveling momenteel nog geen wettelijke gronden kent, maakt de situatie vrij complex. De verschillende betrokkenen moeten allemaal op vrijwillige basis aan de herverkaveling deel nemen. Om daar meer houvast in te hebben, wordt momenteel gewerkt aan een wet, die op termijn onderdeel wordt van de omgevingswet. Burmanje: “Een wettelijke oplossing geeft betrokkenen vertrouwen en biedt de mogelijkheid om sneller oplossingen te ontwikkelen. Het is ook positief dat de politiek niet wil wachten op het voltooien van de omgevingswet zelf, maar dat er nu al wordt gekeken naar iets passends. Herverkaveling is immers een vraagstuk dat nu speelt. Dat moeten we ook nu aanpakken.”

Overstijgende belangen

Hoewel herverkaveling van het landelijk gebied wel een wettelijke basis kent, is het ook een proces met veel politieke invloed. Zaken als de ecologische hoofdstructuur, waterberging en stikstofemissies stellen allemaal hun eisen aan gebiedsindeling. Het verbaast Burmanje dan ook dat niet alle provincies al voldoende belangstelling hebben voor herverkaveling. “Het wordt hoog tijd dat er beweging in komt. We moeten goed bekijken hoe we zaken kunnen herverdelen. Kavelruil gaat over gemeentegrenzen heen.”  Als voorbeeld noemt ze een traject in het buitengebied van Overijssel, waarbij onder andere Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO), de natuurbescherming en verschillende gemeenten met elkaar om tafel zitten. Partijen die allemaal inspraak hebben bij het inrichten van een gebied, maar die niet per definitie over de juiste kennis of middelen beschikken, stelt Burmanje. Gezien de decentralisatie naar provincies en het wegvallen van de Dienst Landelijk Gebied gaat dit volgens haar extra uitdagingen geven. “Het is een voordeel dat herverkaveling bestuurlijk gezien dichter bij de betrokkenen van een gebied komt te liggen, maar ik ben wel benieuwd of de overstijgende belangen geborgd worden.”
Buiten borging van belangen, is ook kennisborging een onderwerp waar Burmanje meer aandacht voor zou willen zien. Er is erg veel kennis en data aanwezig in ons land. Om die kennis goed te kunnen (blijven) inzetten, is er goed overzicht en toezicht nodig. “De ingrediënten zijn er. Met een gezamenlijke digitaliseringsslag kunnen we zorgen dat we deze informatie toegankelijk maken. Dat zal processen nog soepeler laten verlopen. Zowel voor de burger als voor publieke en private organisaties.”